گويد : وصف مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله چنان است كه جانب قبله ، رواق‌ها يا آنجا ايوان‌هاست ازشرق به غرب و درهر صف هفده ستون وجود دارد . ميان هر دو ستون فضايى بزرگ و پهناور است . ستون‌ها در ايوان‌هاى قبله‌اى سفيد و گچكارى شده‌اند و بسيار مرتفع . ديگر ستون‌هاى مسجد از رخام يا مرمر است . ستون‌هاى گچكارى شده بر روى پايه‌هاى مربع شكل و بزرگ نصب شده‌اند و سر ستونها طلاكارى است . بر آن‌ها پل‌هاى منقش و تذهيب شده است . بر روى آن پل‌ها سقف را زده‌اند . سقف نيز منقش و تذهيب شده است ؛ ايوانى كه پهلوى محراب است سراسر طلا كارى شده است و در وسط آن سقفى است چون سپر كه مجّوف است و مانند محراب تذهيب شده است . « 1 » ابن جبير نيز در خلال زيارت خود از مدينهء منوّره ( در سال 580 ه . / 1184 م . ) از صنعت فُسَيفِساء كه در مسجد شريف نبوى به كار رفته به تفصيل سخن مىگويد : به ويژه از سمت قبله و كارهاى شگرفى كه در عصر اموى در آنجا صورت گرفته است : نصف بالاى ديوار ، همه از نگين‌هاى طلاست معروف به فُسَيفِساء . صنعگران در آن صنعت بسيار كرده‌اند . تصاوير درختانِ مختلف است با شاخه‌هاى سر فرو كرده از بار ميوه‌ها . و مسجد همه‌اش بر اين صفت است ولى صنعتى كه ديوار قبله به كار رفته شگرف‌تر است . اما ديوار شمالى كه مشرف بر صحن است و شرقى و غربى چنين نيستند . سفيد و مقرنس‌اند و آن‌ها به انواع رنگ‌ها رنگين . « 2 » اما ابن عبد ربه دو ديوار مسجد و صحن را چنين توصيف مىكند كه ديوارهاى داخلى ، همه از مرمر و طلا وفُسَيفِساء است ، از اول تاآخر . صحن مسجد مفروش به سنگريزه است بدون حصير . و باروى مسجد

--> ( 1 ) - نك : ابن عبد ربه ، العقدالفريد . ( 2 ) - رحلة ابن جبير ، ص 172